پوسیدگی، خرابی و لکه های سفید دندان: علت و درمان

دندان پوسیده در حقیقت نشان دهنده تخریب ساختار دندان است که می تواند هر دوی مینای دندان (لایه خارجی رویی دندان) و لایه داخلی عاج دندان را تحت تاثیر خود قرار دهد. درحقیقت علت پوسیدگی دندان این است که مواد غذایی حاوی کربوهیدرات (شکر و نشاسته) مثل نان، حبوبات، شیر، انواع میوه ها، کیک، یا شیرینی بر روی دندان ها باقی می ماند. باکتری هایی که در دهان ما از این غذاها تغذیه می کنند، این مواد غذایی را به اسید تبدیل می کنند. با ترکیب باکتری ها، اسید، مواد غذایی باقیمانده، و بزاق دهان پلاک بر روی دندان تشکیل می شود که به دندان های فرد می چسبد. در ادامه اسید موجود در پلاک باعث از بین رفتن مینا و خرابی دندان می شود و سوراخ هایی را به نام پوسیدگی یا کرم خوردگی در دندان ها ایجاد می نماید، که در این حالت نیاز به درمان پوسیدگی دندان می باشد. با بلیچینگ (سفید کردن دندان) میتوانید دندان های سفید و براق داشته باشید،در واقع دندان پزشک با یک اصلاح طرح لبخند جامع می‌تواند سلامت و ظاهر زیبای دندان‌ها را بازیابی کند. اما در حققیت بهداشت دهان و دندان و تغذیه در ارتودنسی از اهمیت بالایی برخوردار است.

علایم و نشانه ها

teeth2

علایم پوسیدگی دندان ممکن است تا رسیدن به مراحل پیشرفته بروز نکنند. با گسترش یافتن مشکل، علائم زیر برای دندان پوسیده قابل مشاهده است:

در صورتی که اقدام به درمان پوسیدگی و رفع بوی بد دهان دندان نشود و به حال خود رها شود، دندان پوسیده می تواند باعث ایجاد مشکلات جدی تر برای فرد همچون پوسیدگی شدید (ایجاد سوراخ در دندان ها)، بیماری لثه یا آبسه دندان (کیسه ای از چرک که در انتهای ریشه های دندان یا بر روی لثه ها ایجاد می شود) شود. یکی از شایعترین علائم خرابی دندان بروز لکه های سفید روی دندان و گاهی نیز زردی دندان می باشد که در ادامه به آن اشاره خواهیم کرد.

لکه های سفید دندان

لکه های سفید روی دندان یا فلوروسیس (فلوئوروسیس) سطح اولیه پوسیدگی دندان هستند. در واقع، اولین چیزی که مشاهده می شود همین لکه های سفید هستند. همانطور که از اسم این لکه ها بر می آید، ظاهری سفید و غیرشفاف دارد. این لکه تا حدودی رنگ روشن تری نسبت به مینای دندانی که آنها را احاطه کرده دارند. از آنجایی که این لکه‌های سفید روی دندان ناشی از فرآیند پوسیدگی دندان هستند، آنها را می توانید در جایی که انباشت پلاک وجود دارد پیدا کنید. شکل گیری لکه سفید روی دندان مخصوصا برای بیمارانی مشکل ساز می شود که سیم های ارتودنسی سنتی را بر روی دندان های خود قرار داده اند. قرار دادن سیم ارتودنسی بر روی دندان باعث می شود که فرد به سختی بتواند به خوبی دندان های خود را تمیز کند. همچنین برای از بین بردن لکه های سفید در انجام ارتودنسی در بارداری باید با مشورت پزشک صورت پذیرد.

در صورتی که پلاک دندان دور براکت ها (بخشی که مستقیما به دندان های فرد متصل شده است) انباشت شود، لکه های سفید روی دندان تشکیل می شوند. با وجود این که این تغییر رنگ ها سطح اولیه پوسیدگی دندان هستند، بخش زیادی از پیشگیری از پوسیدگی دندان به روش مناسب مسواک زدن و نخ دندان کشیدن مرتبط است. در صورتی که سطح دندان در ناحیه ای که لکه سفید روی دندان تشکیل شده است یکپارچگی خود را از دست بدهد (زبر، حفره دار است یا حتی یک سوراخ دارد)، عموما ترمیم این ناحیه ضروری است. در صورتی که به ترمیم دندان نیاز باشد، نوعی ماده پر کننده (آمالگام، باندینگ دندان) معمولا مورد استفاده قرار می گیرد.

علت

عوامل پوسیدگی دندان تشکیل یک لایه چسبنده اسیدی به نام پلاک بر روی دندان ها می باشد که باعث از بین رفتن سطح دندان ها می شود. دهان شما پر از باکتری است و با ترکیب این باکتری ها با ذرات ریز مواد غذایی و بزاق دهان امکان تشکیل پلاک بر روی دندان ها وجود دارد. هنگامی که شما غذاها یا نوشیدنی های دارای سطح بالای کربو هیدرات مصرف می کنند (به خصوص غذاها و نوشیدنی های حاوی شکر) باکتری های موجود در پلاک، کربو هیدرات های موجود در مواد غذایی را به انرژی مورد نیاز خود تبدیل می کنند و به این ترتیب بطور همزمان در دهان اسید ترشح می کنند که می تواند از جمله علل پوسیدگی دندان  و ایجاد خال سیاه روی دندان باشد.

تمیز کردن منظم دندان ها می تواند باعث پاک شدن دندان از پلاک ها در صورت ایجاد آنها شود، اما اگر شما به پلاک اجازه تشکیل بدهید، آنگاه فرآیند پوسیدگی دندان شما شروع خواهد شد. پلاک در ابتدا مینای دندان (لایه خارجی سخت یک دندان) را با از بین بردن مواد معدنی آن نرم می کند. با گذشت زمان، یک سوراخ کوچک به نام کرم خوردگی در سطح دندان ایجاد می شود که در نهایت این فرآیند می تواند باعث ایجاد درد دندان شود.

هنگامی که پوسیدگی در سطح مینای دندان تشکیل شد، پلاک و باکتری می تواند به عاج دندان (لایه نرم تر تشکیل شده از مواد شبیه استخوان در زیر مینای دندان) دسترسی پیدا کند. با توجه به اینکه عاج دندان نرم تر از لایه مینا است، با نفوذ پوسیدگی به عاج دندان سرعت گسترش آن افزایش پیدا می کند. در این حالت بدون درمان مناسب، پلاک و باکتری می تواند به پالپ دندان وارد شود (مرکز نرم دندان که حاوی اعصاب و رگ های خونی است). در این مرحله، اعصاب دندان در معرض باکتری ها قرار می گیرد و به این ترتیب پوسیدگی دندان شما بسیار دردناک می شود. علاوه بر این باکتری ها می توانند باعث عفونت دندان و تشکیل آبسه در محل شود.

دندان خراب معمولاً در دندان های عقب دهان ایجاد می شود که به عنوان دندان های آسیاب یا دندان های پیش آسیاب شناخته می شوند. به خاطر اندازه و ظاهر این دندان ها، به سادگی امکان چسبیدن مواد غذایی به آنها و در فضای بین این دندان ها وجود دارد. علاوه بر این امکان تمیز کردن مناسب این دندان ها به سختی وجود دارد. به احتمال زیاد پوسیدگی دندان های جلو زمانی ایجاد می شود، که پوسیدگی ایجاد شده در سایر دندان ها به آنها سرایت پیدا کند.

عوامل افزایش دهنده پوسیدگی

همواره تعدادی از عوامل می توانند خطر ابتلا به پوسیدگی دندان را افزایش دهند. این عوامل از دید یک دندانپزشک شامل موارد زیر هستند:

رژیم غذایی: مصرف غذا و نوشیدنی های حاوی سطح بالای کربوهیدرات و بطور خاص مصرف منظم تنقلات بین وعده های غذایی باعث افزایش ریسک ابتلا به پوسیدگی دندان می شود.

عدم رعایت مناسب بهداشت دهان: اگر شما بطور منظم دندان های خود را مسواک نزنید و آنها را با نخ دندان یا برس های بین دندان تمیز ننمایید، با خطر بالاتر ابتلا به پوسیدگی مواجه می شوید.

سیگار کشیدن و مصرف الکل: احتمال وجو دندان پوسیده و استفاده از روش سفید کردن دندان در افراد سیگاری بیشتر می باشد. دلیل این موضوع به خاطر این است که مصرف تنباکو می تواند فرآیند ترشح بزاق در دهان را تحت تاثیر قرار دهد و ترشح بزاق می تواند به تمیز نگه داشتن سطح دندان ها کمک کند.

خشکی دهان: افرادی که با سطح پایین تر ترشح بزاق در دهان خود مواجه هستند با احتمال بیشتر به پوسیدگی و خرابی دندان مبتلا می شوند. دلیل مشاهده این مشکل این است که بزاق دهان می تواند به تمیز نگه داشتن دندان ها و خنثی کردن محیط اسیدی دهان کمک فراوان نماید. مصرف بعضی از داروها، درمان های خاص و شرایط سلامتی فرد می تواند مقدار ترشح بزاق را در دهان کاهش دهد و منجر به پوسیدگی دندان شوند، که تعدادی از این موارد به شرح زیر است:

  • داروهای ضد افسردگی
  • آنتی هیستامین
  • برخی از داروهای ضد صرع
  • برخی از داروهای ضد روان پریشی
  • بلوک کننده های بتا (مسدود کننده های بتا)
  • پرتو درمانی
  • سندرم شوگرن. شرایطی که در آن سیستم ایمنی بدن به غدد ترشح کننده مایع در بدن همچون غدد اشک و غدد بزاقی حمله می کند.

اگر شما از داروهای ذکر شده و درمان های مورد نظر استفاده می کنید یا بدن شما دارای شرایطی است که باعث ایجاد خشکی دهان می شود، بطور خاص مهم است که سلامت دهان خود را حفظ کنید و از مناسب بودن سطح هیدرات دهان خود جهت جلوگیری از ایجاد پوسیدگی دندان مطمئن شوید.

زمان مراجعه به پزشک

tooth-decay

درد دندان یک هشدار نسبت به ایجاد یک مشکل است و هنگام مشاهده آن لازم است شما در اسرع وقت با دندان پزشک ملاقات کنید. اگر شما این مشکل را نادیده بگیرید، ممکن است وضعیت وخیم تر شود و در نهایت باعث از دست دادن دندان شود. حتی اگر شما هیچگونه مشکل قابل توجهی در ارتباط با دندان های خود ندارید، باز هم مهم است که ملاقات های منظمی با دندان پزشک خود برای معاینه دندان ها و تشخیص علائم اولیه ایجاد پوسیدگی دندان و درمان سیاهی دندان داشته باشید. در هر حال توجه داشته باشید که امکان درمان پوسیدگی دندان در مراحل اولیه تشکیل آن ساده و آسان است.

افرادی که سن آنها بیش از 18 سال است باید حداقل سالی دو بار و افراد زیر 18 سال حداقل سالی یک بار با دندان پزشک ملاقات کنند. دندان پزشک با بررسی سابقه مشکلات دندان یا تشخیص ریسک بالای ابتلا به پوسیدگی دندان به شما پیشنهاد می دهد که تعداد دفعات بیشتری با وی ملاقات کنید. در این حالت دندان پزشک معمولاً می تواند دندان پوسیده را با معاینه دندان ها تشخیص دهد، هر چند ممکن است از عکس برداری رادیولوژی برای معاینه پوسیدگی های دندان یا تشکیل آبسه استفاده شود.

درمان

درمان پوسیدگی دندان بطور گسترده بستگی به چگونگی گسترش مشکل و پیشرفت آن دارد. اگر پوسیدگی در مراحل اولیه تشکیل باشد، دندان پزشک از برس حاوی فلوراید بر روی ناحیه مورد نظر برای کمک به توقف ایجاد پوسیدگی های بعدی استفاده می کند.

اگر پوسیدگی باعث از بین رفتن مینای دندان (سطح خارجی سخت دندان) و ایجاد کرم خوردگی شود، دندان پزشک این پوسیدگی را برداشته و سوراخ های ایجاد شده در دندان را پر می کند (پر کردن دندان). اگر عصب وسط دندان در این رابطه آسیب دیده باشد، شما ممکن است نیاز به عصب کشی دندان و خارج کردن عصب و بازیابی دندان آسیب دیده با یک پر کردگی یا روکش داشته باشید. در شرایطی که دندان به قدری آسیب دیده باشد که امکان بازیابی آن وجود نداشته باشد، احتمالاً نیاز به کشیدن دندان وجود خواهد داشت.

فلوراید

فلوراید احتمالاً موثرترین روش جلوگیری از پوسیدگی دندان  ، برای پیش گیری و محدود کردن گسترش خرابی دندان است. فلوراید یک ماده معدنی است که بطور طبیعی در غذاها و نوشیدنی های مختلف همچون ماهی و چای یافت می شود و امکان تولید آن بطور مصنوعی نیز وجود دارد. فلوراید مصنوعی برای ساخت خمیر دندان استفاده می شود و به این ترتیب اکثر افراد مقدار مناسب فلوراید را در زمان مسواک زدن دندان های خود دریافت می کنند. فلوراید می تواند از دندان ها در برابر پوسیدگی با تقویت مینای دندان و مقاوم تر کردن آن در برابر اسیدهایی که باعث ایجاد پوسیدگی دندان می شوند، حفاظت کند. فلورایدتراپی احتمال تشکیل پلاک باکتری و تولید اسید در دهان را کاهش می دهد و به این ترتیب فرآیند ترمیم مینای دندان را بهبود می بخشد.

به منظور درمان پوسیدگی دندان در مراحل اولیه، دندان پزشک ممکن است برای جلوگیری از ایجاد پوسیدگی های بعدی را با استفاده از ژل فلوراید متمرکز، پالیش دندان یا تمیز کردن دندان های آسیب دیده داشته باشد.

پر کردن و روکش دندان

اگر پوسیدگی یک دندان بسیار گسترده باشد، احتمالاً نیاز به ترمیم آسیب وارد شده با پر کردن دندان یا روکش کردن دندان وجود دارد. پر کردگی دندان می تواند جایگزین مینای از بین رفته شود. امروزه انواع مختلف مواد اولیه برای پر کردن دندان استفاده می شود که شامل آمالگام (نقره ای رنگ)، کامپوزیت ونیر (به رنگ دندان) و ... است.

علاوه بر این برای پر کردن دندان پوسیده می توان از اینله و انله نیز استفاده کرد. این پر کردگی بطور خاص به اندازه و شکل پوسیدگی دندان در می آید و با استفاده از سیمان مخصوص دندان پزشکی در محل محکم می شود. اینله ها و انله ها معمولاً از طلا ساخته می شوند و دارای بالاترین دوام و ماندگاری در بین مواد اولیه ای هستند که برای پر کردن دندان استفاده می گردند. هزینه پر کردن دندان نیز به نوع مواد به کار برده شده و تعداد سطوحی بستگی دارد که باید در یک دندان پر شود.

روکش دندان برای درمان پوسیدگی دندان هایی که به شدت دچار آسیب شده اند، مورد استفاده قرار می گیرد. در این حالت بخش پوسیده دندان برداشته می شود و روکش دندان بر روی بخش باقیمانده آن قرار می گیرد. روکش دندان از جنس فلز، پرسلاین، یا ترکیبی از این دو ساخته می شود.

عصب کشی دندان

اگر خرابی دندان در ناحیه پالپ پخش شود (بخش مرکزی نرم دندان)، ممکن است نیاز به برداشتن پالپ و جایگزینی آن با پالپ مصنوعی برای حفظ دندان وجود داشته باشد. در اصطلاح به این روش درمانی عصب کشی دندان گفته می شود. عصب کشی دندان یک روش درمان پوسیدگی دندان است که به دردناک بودن مشهور می باشد، اما با پیشرفت ابزارها و تکنیک های دندان پزشکی در حال حاضر این روش درمانی به نسبت بدون درد است. هزینه عصب کشی دندان نیز به دندان آسیب‌دیده، دندان‌پزشک معالج و محل زندگی فرد بستگی دارد.

کشیدن دندان

در شرایط جدی پوسیدگی دندان، دندان ممکن است برای جلوگیری از پخش شدن عفونت کشیده شود. از دست دادن دندان های خاص در دهان می تواند بر ظاهر و عملکرد دندان های مجاور آنها تاثیر گذارد و به همین خاطر ممکن است نیاز به جایگزینی دندان با یک دندان مصنوعی جزئی، پل یا ایمپلنت (کاشت دندانوجود داشته باشد. در واقع عمل ایمپلنت دندان به افرادی که دیگر چاره ای برای دندان خود ندارند توصیه می شود. معمولا قیمت کاشت دندان با توجه به شرایط هر فرد متفاوت است بنابراین برای اطلاع دقیق از هزینه کاشت دندان می‌توانید با پزشک مشورت نمایید .

درمان در کودکان

بسیاری از والدین از اهمیت دندان های کودکان (دندان های شیری) آگاه نیستند. این تلقی نادرست از این حقیقت ناشی می شود که دندان های کودک دائمی نیستند. بنابراین بسیاری از افراد تصور می کنند اهمیت دندان های شیری به میزان دندان های دائمی فرد نیست. این موضوع در حالی است که دندان های شیری دارای کارکردهای با اهمیت همچون کمک به جویدن عادی غذا توسط کودکان و صحبت کردن عادی و واضح است. علاوه بر این دندان های شیری دارای نقش با اهمیت برای ایجاد فضای لازم برای دندان های دائمی هستند و به رشد مناسب آنها در دهان کمک می کنند. به همین خاطر اگر دندان های شیری به نحو مناسب تحت درمان پوسیدگی دندان قرار نگیرد، این موضوع می تواند تاثیرات با اهمیت در سلامت دهان و دندان کودکان در بلند مدت داشته باشد. بنابراین در صورت بروز علایم پوسیدگی دندان در کودکان بهتر است به دندان پزشک مراجعه کنید.

پیشگیری

Prevention-from-Tooth-decay1

  1. دندان های خود را حداقل دو بار در روز با خمیر دندان حاوی فلوراید مسواک بزنید. در حالت ایده آل بهتر است مسواک زدن پس از هر بار صرف غذا و قبل از خوابیدن انجام شود.
  2. فضای بین دندان های خود را روزانه با نخ دندان یا سایر ابزارهای تمیز کننده موجود در بازار از مواد غذایی باقیمانده پاک کنید تا منجر به تشکی پلاک و ایجاد پوسیدگی دندان نشوند.
  3. مواد غذایی مغذی و مناسب مصرف کنید و مصرف تنقلات را محدود نمایید. از مصرف مواد غذایی حاوی کربوهیدرات همچون شیرینی، چوب شور و چیپس که ممکن است ذرات آنها بر روی دندان باقی بماند، خودداری کنید. اگر غذاهایی مصرف می کنید که ماهیت چسبنده دارند، دندان های خود را پس از صرف این مواد غذایی مسواک بزنید تا احتمال وجود دندان پوسیده را کاهش دهید.
  4. با دندان پزشک خود درباره لزوم استفاده از مکمل های حاوی فلوراید که می توانند به تقویت دندان های شما کمک کنند، صحبت کنید.
  5. از دندان پزشک خود درباره استفاده از سیلانت دندان (یک پوشش پلاستیکی محافظ) بر روی سطح رویی دندان های عقب دهان (دندان های آسیاب) برای حفاظت از این دندان ها در برابر پوسیدگی دندان مشورت بگیرید.
  6. آب غنی شده با فلوراید بنوشید. از آب غنی شده با فلوراید برای حفاظت از دندان های بچه ها در برابر خرابی دندان کودکان استفاده کنید.
  7. بطور منظم با دندان پزشک خود برای تمیز کردن حرفه ای دندان ها و انجام معاینات لازم در ارتباط با دهان و تشخیص پوسیدگی دندان ملاقات کنید.

با فیشورسیلانت

برای پیشگیری از پوسیدگی دندان در کودکان و بزرگسالان می توان از سایت فیشور سیلانت های دندان که به عنوان یک مانع عمل می کنند، استفاده کرد. سیلانت ها مواد پلاستیکی ای هستند که در سطوح جونده دندان های پشتی ( دندان های آسیا و آسیای کوچک) در جایی که اغلب مواقع دچار خرابی دندان می شود، قرار داده می شوند. مسواک زدن و نخ دندان کشیدن به خارج ساختن ذرات غذا و پلاک از سطوح صاف دندان ها کمک می کند. اما موهای مسواک نمی توانند برای خارج ساختن غذا و پلاک به تمامی فرورفتگی ها و شیارها دسترسی پیدا کنند. فیشورسیلانت ها با شیار بندی دندان ها، از نواحی آسیب پذیر محافظت می کنند.

دندان پزشک به آسانی می تواند سیلانت را کار بگذارد. سیلانت ها در مینای دندان کار گذاشته می شوند و در آنجا مستقیما به دندان متصل شده و سفت می شود. رزین پلاستیکی به فرورفتگی ها و شیارهای سطوح جونده دندان های پشتی متصل می شوند. سیلانت به عنوان یک مانع عمل می کند و دندان را شیار بندی کرده و از مینای دندان در برابر پلاک و اسید محافظت می کنند. تا زمانی کهشیار پوشی با فیشورسیلانت سالم و دست نخورده باقی بماند، از پوسیدگی دندان پیشگیری می کند. سیلانت ها تحت فشار جویدن طبیعی مستحکم باقی می ماند و به مدت چندین سال ماندگاری دارند. در طول مراجعات منظم به دندان پزشک، دندان پزشک وضعیت سیلانت ها را بررسی می کند و در صورت نیاز آن ها را عوض می کند.

احتمال ایجاد پوسیدگی در دوران کودکی و نوجوانی زیاد است، بنابراین برای پیشگیری ازپوسیدگی دندان در کودکان و نوجوانان نیز استفاده از فیشور سیلانت مناسب است. با این حال، بزرگسالان نیز می توانند از فیشورسیلانت بهره ببرند.

خرابی دندان یکی از شایعترین مشکلات دندان می باشد که در همه ی سنین حتی در کودکان و بچه ها نیز ممکن است بروز پیدا کند که باید مورد توجه قرار گیرد و نسبت به درمان پوسیدگی دندان در کودکان و بزرگسالان اقدام نمود. نوع درمان بستگی به نوع پوسیدگی (سطحی یا عمیق) و مراحل پوسیدگی (مراحل ابتدایی یا پیشرفته) دارد، درمان دندان پوسیده می تواند به سادگی پر کردگی یا پیچیده تر مانند عصب کشی، استفاده از روکش و یا کشیدن دندان باشد. درمان خرابی دندان در بارداری بستگی به عمق پوسیدگی دارد، به یاد داشته باشید هنگام مراجعه به دندان پزشک، وی را در جریان بارداری خود قرار دهید. در صورت عدم توجه به پوسیدگی این مشکل می تواند پیشرفت کند و به لثه و ریشه دندان نیز آسیب برساند، بنابراین بهتر است برای تشخیص پوسیدگی دندان در سال دوبار (کودکان یک بار در سال) برای معاینه به دندان پزشک مراجعه کنید.



تعرفه